DIRECTION DES ENSEIGNEMENTS SECONDAIRES
Mission de la coordination pédagogique
Te 'ā'ai o te To'ere par Titi
Prix d'encouragement individuel Reo Maohi
Classe: Classe de 3 ème du collège de Paea
Professeur responsable: Mme Marakai Camelia
I te tau mātāmua roa ra i Tahiti i roto i te mata'eina'a nō Paea, tē ora nei te hō'ē 'utuāfare : ’o Terii te metua tāne ’e o Vahinetea te metua vahine. E pae tamari'i tā rāua, ’o Tino, ’o Rua, ’o Hiro, ’o Titi ’e ’o Tina. I roto i teie 'utuāfare, i te tau tahito, ’ua vaiho ’o Rua, te tupuna, i te hō'ē to'ere manamana nā te mau mo'otua. ’Ua tāmata ’o Tino i te ha'uti 'aita rā te to'ere e hina'aro iāna, ’o Titi ato'a, ’o Hiro ’e ’o Rua. I tō Tina ha’utira'a ’ua fa’aro'o roa ’o Mataeia mā i te ta'i ’o te to'ere. ’Ua riri roa te ari'i nō te mata'eina'a ra nō Punaauia e, ’ua haere 'oia e hi'o ia Teri'i.
E ani atu ra: Hina'aro vau i te to'ere mai ta 'outou na.
’Ua pāhono o Teri'i : Hō'ē noa tā’u.
’Ua parau te ari'i : A hōro'a mai nā'u tā 'outou to’ere.
’Ua pāhono fa'ahou ’o Teri'i : E'ita. Nā tō'u tupuna terā to'ere. A ho'i i tō 'oe mata’eina’a.
I terā pō, ’ua fāmai te hō'ē ta'ata, e taupo'o rahi roa tōna, i mua i te aro ’o Terii i roto i te piha ’o Tina. ’Ua 'eiā 'oia i te to'ere. I te po'ipo'i , ’ua ti'a mai te mata’i, te miti ’e te ua. ’Ua taparūrū nā rāpae, ’ua ti'ati'a te mau tumu rā'au. ’Ua haere te mau tumu rā'au e fa'ahuehue nā roto i te mau mata'eina'a ra. ’Ua 'ite ’o Terii i te 'ohipa i tupu. ’Ua feruri 'ōia ’e ’ua parau 'ōna ia Rua : Haere e 'imi i te to'ere ’e ’a fa'aho'i mai ’ei 'oa'oara'a nā tō Tahiti.
I te pō, ’ua haere ’o Tino e fa'aāra i tāna mau tamari'i ’e ’ua parau 'ōna : E haere vau e 'imi i te to'ere.’Ua ui ’o Terii : E'ita ’outou e hina’aro e haere mai ?
’Ua pāhono iho ra te mau tamari'i : E'ita mātou e hina'aro e haere atu ia ’oe na.
Terii : E aha te tumu ?
Te mau tamari'i : ’Tē ri'ari'a nei mātou.
I te po'ipo'i, ’ua haere ’o Terii i Punaauia. ’Ua 'ite 'ōna i te ari'i. ’Ua a'ua'uhia ’o Terii, mana'o atu ra ’o Terii i terā ra mahana, ui atu ra ’o Terii: ’E'ere ānei nā 'outou i rave i tā matou to'ere ?
Pāhono atu ra te ari'i : ’E’ita, nō te aha 'oe e pari mai iā'u.
Ua parau atu ra oTerii : I te tahi mahana ra, ’ua haere mai 'oe e ani i tā mātou to'ere. 'Aita rā mātou i hōro'a ’e nō reira ’ua manao vau ia 'oe.
’Ua hi'o te ari'i ia Terii, ’o Terii ato'a.
’Ua parau atu ra o Terii i roto iāna : ’E’ere nāna i rave, nā vai ia?
Haere atu ra ’oTerii i Fa’a'a nō te tāmoemoe nō te mea ’ua fa'aro'o noa ’o Terii terā ro'o. I Faa'a, tē vai ra hō'ē tumu rā'au ora. I terā taime, ’ua 'ite 'ōna i te hō'ē tumu ahi mai te huru ’o te ta'ata. ’Ua rūrū ato'a te fenua, ’ua ha'uti te tumu rā'au, ua rūrū iho ra ’o Terii.
’Ua parau te tumu rā'au : Nō te haere i Tipaerui, e taparahi nā mua 'oe iā'u.
'Ou'a atu ra ’oTerii i ni'a i tōna upo'o terā rā, ’ua haruhia tōna rima e te tumu rā'au. I terā taime, ’ua mana'o ’o Terii i tāna 'omore i roto i tāna tapa, pātia atu ra i tāna 'omore i roto i te 'ama'a ’o te tumu. Faru'e atu ra te tumu rā'au ia Terii e, nā roto i tōna topara'a, pātia atu ra 'ōna i tāna 'omore i roto i tōna māfatu. Haere atu ra o Terii i Tipaerui. I tera rā taime, ’ua fā mai te hō'ē tahu’a.
Parau atu ra te tahu’a : la 'ore ’o Tina e ha'uti i te to'ere, e fa'aea te mata'eina'a nō Paea i roto i te pōiri.
Mo'e atu ra te tahua nā roto i te vāhi marumaru. I terā parau, ’ua pe'epe'e roa te ’imira'a a Terii. I te tāpaera'a ’o Terii i Tipaerui, ’ua haere 'ōna i roto i te fa'a nō Tipaerui. 'Ite atu ra 'ōna i te hō'ē fare tahua. Tomo atu ra ’oTerii i roto ’e ’ua hitimahuta roa 'ōna, ’ua 'ite 'ōna i te mau to'ere ’e te mau pahu. ’Ua 'ite 'ōna i tāna to'ere. Haere atu ra e ti'i ’e, i terā taime, ’ua 'ite ’o Terii i te hō'ē ta'ata e tōna taupo'o rarahi. ’Ua haere ’o Terii e tāpuni nō te haere i rāpae, ’ua maniania ra 'ōna. 'Ite atu ra te ta'ata nei iāna, horo atu ra ’oTerii nā roto i te mou'a ’e i te taime tomora'a, ’ua 'ite ’ōna i te ta'ata nei nā roto i te ra'i. ’Ua haere ’o Terii i ni'a i te tumu rā'au. Pou atu ra te ta'ata nā raro ia Terii, 'ou'a atu ra ’o Terii i ni'a iāna, taparahi atu ra ’o Terii i te ta'ata nei. I reira, ua mana'o 'ōna i te parau a te tahu’a. I reira, ’ua ta'i noa 'ōna nō te mea, 'aita 'ōna i tapae 'oi'oi i tōna fare. I taua taime ra, ’ua parau mai te hō'ē manu rere, huru rahi roa : Nō te aha'oe e ta'i ai ?
Pāhono atu ra 'ōna : E fa'aea tō'u mata'eina'a i roto i te pōiri.
Ua parau te manu : A 'ou'a mai i ni'a i tō'u tua, e haere tāua i roto i tō 'oe mata'eina'a. Tei hea roa taua mata'eina'a ra ?
Pāhono atu ra o Terii : Tei ’o Paea.
Haere atu rāua nā roto i te ra'i, tāpe'a atu ra ’o Terii i te pererau ’o teie manu, ’ua hau'a te manu i te 'ati ia tāpae i uta. ’Ua ha'amāuruuru ’o Terii i tāna manu. ’E, ’ua haere 'ōna i roto i tōna fare. ’Ua vare'a pouroa te mau ta'ata i te ta'oto. I te po'ipo'i roa, fa'aārahia ’o Hina e tōna pāpā, ’ua hitimahuta roa ’o Tina. I reira, ’ua ha'uti ’o Tina i te to'ere, ’ua huru marū ri'i te mau tumu rā'au, ’ua topa ato'a te mata’i ’e te miti. I terā taime, ’ua haere ’o Terii e tāpuni i te to'ere e, ’ua ho'i mai te marū. I te po'ipo'i, ’ua haere te hō'ē ta'ata e hi'o ia Terii,'aita rā oTerii e haere nā rāpae.
Tuō atu ra te ta'ata : Terii, Terii Terii tei hea roa tā oe tamahine ?
Fāro'o atu ra o Terii i teie pi'i e, ’ua horo haere noa 'ōna nā roto i tōna fare. Parau atu ra i te ta'ata : Tē anihia ra ’oe e te mau ari'i o te mau mata'eina'a !
’Ua 'ite a'enei ’o Terii nō te aha rātou e haere mai ai. Nō te to'ere. Rave atu ra o Terii ia Tina nō te haere e ha'uti. ’Ua hi'o noa te ta'ata ia Terii ’e tāna tamahine e, ’ua tuō te mau ta'ata ia Tina nō te haere i rōpū e, haere atu ra 'ōna. ’Ua horo te mau ta'ata i raro a'e i te mau tumu purau nō te ha'apōirira'a, hāmata atu ra ’oTina e ha'uti i te to'ere. I terā ra taime, ’ua horo te ha'apōirira'a ’ua 'ore ho'i, ’ua 'oa'oa roa ia te mau ari'i e, ’ua pōpō rātou ia Tina. I te pō, ’ua haere te ari'i nō Paea e hi'o ia Terii nō te ha'amāuruuru iāna nō te 'ohipa tāna i rave nō Paea.
Parau atu ra ’o Terii :
’Ua rave au i terā 'ohipa nō te mea, ’ua here au i teie mata'eina'a!
Haere atu ra te ari'i e, i terā ra mahana, ’ua fa'aea te mata'eina'a nō Paea i roto i te māramarama e, i roto i te hau. I tōna ho'ira'a mai, haere atu ra o Terii i te 'ōro'a . I tōna haerera'a, ’ua 'ite 'ōna, ’ua fānau o Tina i te hō'ē tamaroa, ’ua pi'i 'ōna, ’o Terii. ’E, ’ua fa'a'amuhia terā tamaroa e tōna pāpā rū'au. ’Ua fa'ati'a ’o Terii i te mau 'ohipa tei tupu i te tau tahito ra. I terā mahana, ’ua fa'aea te 'utuāfare o Terii i roto i te 'oa'oa.
